Astronomowie po raz pierwszy tak dokładnie odtworzyli proces połączenia dwóch gwiazd. Zjawisko zaobserwowano w Galaktyce Andromedy, około 2,5 mln lat świetlnych od Ziemi. Mniejsza gwiazda została pochłonięta przez ogromnego nadolbrzyma, a następnie połączyła się z jego jądrem, wywołując gwałtowny rozbłysk.
Kluczowe okazały się obserwacje Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, który zbadał pozostałość zaledwie 47 dni po maksimum jasności. Dzięki wcześniejszym pomiarom z innych obserwatoriów naukowcy mogli prześledzić niemal cały proces, od pierwszych oznak niestabilności układu aż po jego ostateczne połączenie.
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Zjawisko otrzymało oznaczenie AT 2025abao i nieoficjalną nazwę Bao.
- Układ znajdował się w Galaktyce Andromedy, około 2,5 mln lat świetlnych od Ziemi.
- Większa gwiazda miała masę około siedmiu mas Słońca.
- Mniejsza gwiazda miała około 0,7 masy Słońca.
- Pierwsze zmiany jasności pojawiły się około 2018 roku.
- Gwałtowny rozbłysk zarejestrowano w październiku 2025 roku.
- Teleskop Jamesa Webba zbadał pozostałość 47 dni po maksimum rozbłysku.
- Wyniki opublikowano 18 listopada 2026 roku w czasopiśmie „Nature”.
Ogromna gwiazda pochłonęła swoją mniejszą towarzyszkę
Układ AT 2025abao znajdował się na obrzeżach Galaktyki Andromedy. Przez tysiące lat tworzyły go dwie gwiazdy krążące wokół wspólnego środka masy. Większa z nich znajdowała się w zaawansowanym stadium ewolucji i stopniowo zwiększała swoje rozmiary. Naukowcy oszacowali, że miała około siedmiu mas Słońca, promień 350 razy większy od słonecznego i świeciła około 18 tys. razy jaśniej niż nasza gwiazda.
Drugi obiekt był znacznie mniejszy. Jego masa wynosiła około 0,7 masy Słońca, a znacznie słabsze promieniowanie sprawiało, że trudno było odróżnić go od jasnego nadolbrzyma. Astronomowie nazwali większą gwiazdę Big Bao, a jej towarzyszkę Small Bao.
W miarę rozszerzania się większej gwiazdy mniejszy obiekt zaczął poruszać się wewnątrz jej zewnętrznych warstw gazowych. Opór ośrodka powodował utratę energii orbitalnej, przez co odległość między gwiazdami stopniowo malała. Ostatecznie mniejsza gwiazda dotarła do jądra nadolbrzyma i doszło do połączenia obu obiektów. Towarzyszył temu gwałtowny wyrzut materii i wzrost jasności.

Źródło: NASA / ESA / CSA / STScI / V. Karambelkar, K. De, A. Pagan
Astronomowie obserwowali zmiany na długo przed rozbłyskiem
Pierwsze oznaki zbliżającego się połączenia pojawiły się około 2018 roku, gdy jasność większej gwiazdy zaczęła stopniowo rosnąć. W lutym 2023 roku astronomowie zwrócili uwagę na nietypowe zachowanie obiektu w danych z teleskopu NEOWISE. Później obserwacje kontynuowano przy użyciu instrumentów pracujących w Obserwatorium Palomar oraz innych teleskopów naziemnych i kosmicznych.
W lipcu 2025 roku satelita SPHEREx zarejestrował kolejne zmiany. Układ stawał się słabszy w świetle widzialnym, ale jednocześnie jaśniał w podczerwieni. Wskazywało to na spadek temperatury zewnętrznych warstw gwiazdy oraz zwiększoną emisję gazu i pyłu. Mniejsza towarzyszka prawdopodobnie znajdowała się już wtedy głęboko wewnątrz rozległej otoczki nadolbrzyma.
Gwałtowny rozbłysk wykryto 17 października 2025 roku. Obserwacje prowadzone przez Zwicky Transient Facility oraz inne instrumenty potwierdziły szybki wzrost temperatury i jasności. Zjawisko sklasyfikowano jako jasną czerwoną nową, czyli rodzaj rozbłysku związanego z połączeniem gwiazd. Dzięki zgromadzonym wcześniej danym badacze dysponowali wyjątkowo szczegółową historią zmian zachodzących w układzie przez kilka lat.
Może Cię zainteresować: Astronomowie rozwiązali zagadkę sygnałów radiowych powtarzających się co osiem minut
James Webb zbadał pozostałość 47 dni po maksimum rozbłysku
Teleskop Jamesa Webba przeprowadził obserwacje AT 2025abao 24 grudnia 2025 roku, zaledwie 47 dni po maksimum jasności zjawiska. Była to najwcześniejsza tego rodzaju obserwacja pozostałości po połączeniu gwiazd. Zespół badawczy wykorzystał instrumenty działające w średniej podczerwieni, aby zbadać materię otaczającą obiekt po gwałtownym rozbłysku.
Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba rejestruje promieniowanie, które pozwala badać chłodniejszy pył oraz obszary trudne do obserwowania w świetle widzialnym. W przypadku Bao dane ujawniły strukturę materii wyrzucanej przez większą gwiazdę na przestrzeni wielu lat, a nawet stuleci. Astronomowie zestawili te informacje z wcześniejszymi obserwacjami oraz symulacjami komputerowymi.
Analiza pozwoliła potwierdzić, że mniejsza gwiazda nie przetrwała zbliżenia jako osobny obiekt, lecz połączyła się z jądrem większej towarzyszki. Badacze oszacowali również ilość wyrzuconej materii i skuteczność przekazywania energii orbitalnej do otoczki gazowej. Odtworzono przebieg zjawiska, którego poszczególne etapy dotychczas znano głównie z modeli teoretycznych i znacznie mniej kompletnych obserwacji.
Po połączeniu gwiazd powstał jeden obiekt. Jego dalsza ewolucja pozostaje zagadką
Połączenia gwiazd mogą przebiegać na kilka sposobów. Gdy jedna z nich zaczyna poruszać się wewnątrz otoczki drugiej, obiekty mogą ostatecznie się połączyć albo odrzucić otaczający gaz i pozostać układem podwójnym o znacznie mniejszej odległości między składnikami. Tego rodzaju proces astronomowie określają jako ewolucję we wspólnej otoczce.
W przypadku Bao doszło do całkowitego połączenia. Według analizy opublikowanej w „Nature” podczas rozbłysku wyrzucona została materia odpowiadająca około 10 proc. zewnętrznej otoczki większej gwiazdy. Część gazu poruszała się początkowo z bardzo dużą prędkością, a jej zderzenie z materią znajdującą się już wokół układu przyczyniło się do powstania obserwowanego rozbłysku.
Naukowcy nie wiedzą jeszcze dokładnie, jak będzie wyglądał nowo powstały obiekt w kolejnych latach. Obserwacje Bao mogą jednak pomóc w badaniu innych układów podwójnych, w tym tych, które prowadzą do powstawania ciasnych par gwiazd neutronowych i czarnych dziur. Szczególnie ważna jest możliwość porównania wieloletnich pomiarów z modelami opisującymi utratę energii i wyrzucanie gazu. Wyniki dostarczają nowych danych do zrozumienia jednego z najtrudniejszych etapów ewolucji gwiazd podwójnych.
Źródło: NASA Science. Opracowanie własne.
Dziękujemy za przeczytanie artykułu na Techoteka.pl.
Codziennie publikujemy najważniejsze informacje z Polski i ze świata dotyczące technologii, sztucznej inteligencji, nowych rozwiązań cyfrowych oraz trendów technologicznych, które kształtują przyszłość.
Obserwuj nas na Facebooku, aby być na bieżąco z najważniejszymi wydarzeniami ze świata technologii.



